Paczka zatrzymana, konto zagrożone, a do zapłaty tylko złotówka? Zanim klikniesz, dopij herbatę. Podpowiadamy, jak rozpoznać fałszywe wiadomości i nie dać oszustom dostępu do swoich pieniędzy.

Człowiek spokojnie pije herbatę, a tu telefon oznajmia, że świat właśnie się kończy. Paczka nie dojedzie. Konto zostanie zablokowane. Trzeba dopłacić złotówkę, potwierdzić dane, kliknąć natychmiast.

Herbata jeszcze nie wystygła, a już trzy nieszczęścia i jeden obowiązek.

W takich chwilach najlepiej zrobić coś, czego oszust bardzo nie lubi: odłożyć telefon i pomyśleć.

Phishing, czyli oszust w eleganckim przebraniu

Phishing — czytamy mniej więcej „fiszing” — to oszustwo polegające na podszywaniu się pod kogoś, komu ufamy. Przestępca udaje bank, urząd, firmę kurierską, a czasem znajomego.

Przysyła wiadomość i próbuje nakłonić nas do podania hasła, danych karty albo wykonania płatności. Wiadomość wygląda jak zwykła informacja, ale jest przynętą.gov+1

Wyobraźmy sobie taki SMS:

„Twoja przesyłka została wstrzymana. Dopłać 1,49 zł, aby uniknąć zwrotu. Zapłać tutaj: [link]”.

Złotówka z groszami? Niby nic. Więcej można znaleźć w kieszeni zimowego płaszcza.

Tyle że oszustowi niekoniecznie chodzi o tę drobną kwotę. Link może prowadzić do podrobionej strony, na której wpiszemy dane karty lub dane do banku. Mała dopłata bywa klamką do znacznie większych drzwi.dobreprogramy

Kiedy wiadomość tupie nogą

Oszust lubi pośpiech. „Natychmiast”, „ostatnia szansa”, „za chwilę stracisz dostęp” — takie słowa mają sprawić, że ręka ruszy szybciej niż głowa.

Innym razem zamiast strachu pojawia się radość: nagroda, zwrot pieniędzy, wyjątkowa okazja. Warto zachować ostrożność, gdy wiadomość wywołuje silne emocje i od razu każe coś zrobić.wiedza.cert

Co powinno zapalić lampkę ostrzegawczą?

• Groźba zablokowania konta lub zatrzymania przesyłki.
• Żądanie natychmiastowej zapłaty.
• Prośba o hasło, PIN albo kod z SMS-a.
• Polecenie wpisania danych karty.
• Niespodziewany link, załącznik lub prośba o zainstalowanie programu.wiedza.cert+1

Nie dajmy się uspokoić samym wyglądem wiadomości. Znane logo i nazwa banku nie potwierdzają, kto naprawdę ją wysłał.

A poprawna polszczyzna? Miło, że nadawca zna przecinki, ale świadectwa uczciwości za to nie dostaje. Fałszywa wiadomość również może być napisana bez błędów.wiedza.cert

Zamiast klikać, wejdź własnymi drzwiami

Najprostsza obrona nie wymaga dyplomu informatyka. Wystarczy zasada:

STOP — SPRAWDŹ — DZIAŁAJ.

STOP: nie działaj pod presją

Nie klikaj odruchowo w link i nie otwieraj niespodziewanego załącznika. Daj sobie chwilę.

Telefon może poczekać, nawet jeśli wiadomość zachowuje się jak czajnik na pełnym ogniu.gov+1

SPRAWDŹ: wybierz własną drogę

Jeżeli wiadomość dotyczy banku, samodzielnie otwórz jego oficjalną aplikację.

Jeżeli dotyczy paczki, sprawdź przesyłkę w znanej aplikacji przewoźnika.

Możesz też samodzielnie wpisać znany, sprawdzony adres strony. Nie loguj się do banku przez odnośnik z podejrzanego SMS-a lub e-maila.nask+1

DZIAŁAJ: dopiero po potwierdzeniu

Gdy trzeba zadzwonić do banku, wybierz numer z karty bankowej lub innego sprawdzonego źródła — nie numer z podejrzanej wiadomości.

Jeśli o pieniądze prosi znajomy, zadzwoń do niego na numer, który masz zapisany od dawna. Potwierdź prośbę inną drogą niż ta, którą przyszła.wiedza.cert+1

To trochę jak z człowiekiem przed furtką. Samo „jestem z gazowni” jeszcze nie oznacza, że należy wręczyć mu klucze do mieszkania.

Adres ważniejszy niż dekoracje

Podrobiona strona może wyglądać niemal identycznie jak prawdziwa. Dlatego przed wpisaniem hasła czy danych karty trzeba spojrzeć na adres w pasku przeglądarki.

Oszuści zmieniają litery, dodają wyrazy albo tworzą długie adresy, w których znajoma nazwa ma odwrócić uwagę od reszty. Sama obecność nazwy banku lub sklepu w adresie nie wystarcza.nask+1

Nie trzeba jednak urządzać śledztwa nad każdym podejrzanym odnośnikiem. Jeśli adres budzi wątpliwości, zrezygnuj z niego i otwórz znaną aplikację lub samodzielnie wejdź na właściwą stronę.

Nie mamy obowiązku rozwiązywać zagadki przygotowanej przez przestępcę.nask

A jeśli palec był szybszy?

Zdarza się. Nie warto wtedy urządzać sobie wykładu pod tytułem „Jak mogłem się na to nabrać?”. Potrzebne jest działanie, nie wyrzuty sumienia.

• Jeśli została tylko otwarta podejrzana strona — nie wpisuj danych i nie wykonuj kolejnych poleceń.
• Jeśli podane zostały dane bankowe, dane karty lub zatwierdzona została operacja — natychmiast skontaktuj się z bankiem przez sprawdzony numer. Powiedz dokładnie, co się wydarzyło.
• Jeśli ujawnione zostało hasło — zmień je w prawdziwym serwisie. Jeżeli używasz tego samego hasła również gdzie indziej, tam też je zmień.
• Zachowaj wiadomości i potwierdzenia. W razie kradzieży pieniędzy zgłoś sprawę policji.CyberZ+1

Pod ejrzany SMS? Przekaż go na 8080

Podejrzany SMS możesz przekazać do CERT Polska — zespołu zajmującego się bezpieczeństwem w internecie.

W telefonie wybierz „Przekaż” lub „Prześlij dalej”. Wyślij całą wiadomość, bez zmieniania jej treści, na numer 8080. W Polsce takie zgłoszenie jest bezpłatne.gov+1

Podejrzaną stronę lub wiadomość e-mail można zgłosić przez formularz na stronie incydent.cert.pl. Pamiętaj jednak: zgłoszenie oszustwa nie zastępuje pilnego kontaktu z bankiem, jeśli zagrożone są Twoje pieniądze.wiedza.cert+1

Rozsądek nie potrzebuje aktualizacji

Nie chodzi o to, żeby bać się telefonu. Ma przecież służyć do rozmów, zdjęć wnuków, sprawdzania rozkładu jazdy i ustalania, czy jutro brać parasol.

Chodzi o zachowanie prawa do własnego tempa. Można nie odpowiedzieć od razu. Można się rozłączyć. Można powiedzieć: „Najpierw sprawdzę”.

A gdy kolejna wiadomość zażąda „KLIKNIJ NATYCHMIAST”, warto odpowiedzieć sobie w myślach:

„Najpierw dopiję herbatę. Moimi pieniędzmi nie będzie zarządzał ktoś, kto nawet się porządnie nie przedstawił”.

Wyświetl wszystko.