Internet może być bardzo pomocny. Pozwala rozmawiać z bliskimi, zdobywać informacje, robić zakupy i załatwiać wiele codziennych spraw. Trzeba jednak wiedzieć, kiedy zapala się cyfrowe światło ostrzegawcze.
Podczas pierwszych zajęć Akademii Cyfrowych Detektywów uczymy się jednej z najważniejszych umiejętności w internecie: zatrzymania się przed kliknięciem.
Zaczynamy bez pośpiechu
Nie trzeba być specjalistą od komputerów. Nie będziemy sprawdzać, kto najszybciej obsługuje mysz ani kto zna najwięcej internetowych pojęć.
Liczą się:
- uważność,
- spokojne czytanie komunikatów,
- zadawanie pytań,
- sprawdzanie informacji,
- gotowość do poproszenia o pomoc.
W internecie pośpiech nie jest obowiązkowy.
Trzy kolory detektywa
Podczas zajęć korzystamy z trzech rodzajów flag.
Zielona flaga
Sytuacja wygląda znajomo i nie wywołuje presji. Nadawca nie prosi o hasło, kod, dane karty ani pilny przelew.
Zielona flaga nie oznacza jednak, że możemy zupełnie wyłączyć czujność.
Żółta flaga
Coś wzbudza nasze wątpliwości. Wiadomość może zawierać nieznany link, niespodziewaną prośbę albo nietypową informację.
Nie klikamy i nie odpowiadamy, dopóki nie sprawdzimy, z kim naprawdę mamy do czynienia.
Czerwona flaga
Ktoś wywołuje strach lub presję, żąda natychmiastowej reakcji albo prosi o:
- hasło,
- kod otrzymany SMS-em,
- dane karty płatniczej,
- numer PESEL,
- przelew pieniędzy,
- instalację nieznanej aplikacji.
W takiej sytuacji przerywamy działanie. Zamykamy stronę albo kończymy rozmowę.
STOP — SPRAWDŹ — DZIAŁAJ
To najważniejsza zasada pierwszych zajęć.
STOP
Nie klikam odruchowo. Nie odpowiadam pod wpływem strachu. Nie podaję danych i nie wykonuję poleceń nieznanej osoby.
SPRAWDŹ
Czytam całą wiadomość. Sprawdzam nadawcę i adres strony. Jeżeli wiadomość ma pochodzić z banku, urzędu albo firmy kurierskiej, kontaktuję się z tą instytucją w niezależny sposób.
Nie korzystam z numeru telefonu ani linku podanego w podejrzanej wiadomości. Samodzielnie wybieram oficjalny numer lub wpisuję znany adres strony.
DZIAŁAJ
Po sprawdzeniu podejmuję spokojną decyzję. Mogę usunąć wiadomość, ostrzec bliskich, zadzwonić do banku albo zgłosić próbę oszustwa.
Krótka próba
Otrzymujesz SMS:
„Twoja paczka czeka. Dopłać 1,49 zł w ciągu 30 minut”.
W wiadomości znajduje się link. Co robisz?
- Klikam, ponieważ chodzi tylko o niewielką kwotę.
- Podaję dane karty, żeby paczka nie wróciła do nadawcy.
- Nie korzystam z linku. Samodzielnie sprawdzam przesyłkę na oficjalnej stronie lub w aplikacji przewoźnika.
Najbezpieczniejsza jest odpowiedź numer 3.
Presja czasu, niespodziewana dopłata i link prowadzący do strony płatności to sygnały ostrzegawcze. Niewielka kwota może służyć jedynie jako pretekst do wyłudzenia danych karty lub danych logowania.
Gdzie zgłosić wiadomość?
Podejrzany SMS zawierający link można przekazać w niezmienionej formie na bezpłatny numer 8080. Nie należy dopisywać własnego komentarza ani przesyłać zrzutu ekranu — trzeba użyć funkcji „Przekaż” lub „Udostępnij” w telefonie.cert+1
Podejrzane strony, wiadomości e-mail i inne incydenty można zgłaszać przez formularz na stronie incydent.cert.pl.cert+1
Zasada na dziś
Jeżeli wiadomość mnie pogania, zatrzymuję się i sprawdzam ją innym sposobem.
Na kolejnych zajęciach przyjrzymy się phishingowi, czyli wiadomościom, które próbują udawać bank, urząd, firmę kurierską albo znajomą osobę.